Postępowanie upadłościowe stanowi złożony proces prawny, którego celem jest zbiorowe zaspokojenie roszczeń wierzycieli od niewypłacalnego dłużnika. Jest to procedura sformalizowana, regulowana przepisami ustawy prawo upadłościowe, mająca na celu uporządkowanie sytuacji majątkowej dłużnika i sprawiedliwy podział jego aktywów między wierzycieli. W centrum tego procesu znajduje się instytucja zgłoszenia wierzytelności, będąca kluczowym mechanizmem umożliwiającym wierzycielom formalne dochodzenie swoich praw. Przez zgłoszenie wierzytelności wierzyciel informuje syndyka o istnieniu i wysokości przysługującego mu roszczenia wobec dłużnika. Prawidłowe i terminowe zgłoszenie wierzytelności jest niezbędne, aby wierzyciel mógł uczestniczyć w postępowaniu upadłościowym i mieć realny wpływ na podział funduszy uzyskanych z likwidacji majątku dłużnika. W niniejszym artykule szczegółowo omawiamy procedury zgłaszania wierzytelności, wyjaśniamy kluczowe pojęcia związane z postępowaniem upadłościowym oraz przedstawiamy praktycznych wskazówki dla wierzycieli.
Kim jest dłużnik w postępowaniu upadłościowym?
Dłużnikiem w postępowaniu upadłościowym jest podmiot, który stał się niewypłacalny. Niewypłacalność, zgodnie z definicją ustawową, oznacza stan, w którym dłużnik utracił zdolność do regulowania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych.
Ustawodawca wprowadza domniemanie, zgodnie z którym dłużnik utracił zdolność do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w ich wykonaniu przekracza trzy miesiące.
W przypadku dłużnika będącego osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, niewypłacalność zachodzi również wtedy, gdy jego zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące.
Postępowanie upadłościowe może być wszczęte wobec przedsiębiorców, spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, prostych spółek akcyjnych i spółek akcyjnych nieprowadzących działalności gospodarczej, wspólników osobowych spółek handlowych ponoszących odpowiedzialność za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem, wspólników spółki partnerskiej, a w pewnych okolicznościach również wobec osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej. Istnieją jednak pewne kategorie podmiotów, wobec których nie można ogłosić upadłości, takie jak Skarb Państwa, jednostki samorządu terytorialnego, publiczne samodzielne zakłady opieki zdrowotnej, instytucje i osoby prawne utworzone w drodze ustawy, osoby fizyczne prowadzące gospodarstwo rolne, uczelnie i fundusze inwestycyjne.
Kim jest wierzyciel w postępowaniu upadłościowym?
Wierzycielem w postępowaniu upadłościowym jest podmiot, który posiada wierzytelność wobec dłużnika. Wierzytelność to przysługujące wierzycielowi prawo majątkowe, polegające na możliwości żądania od dłużnika spełnienia określonego świadczenia.
Świadczenie to może mieć charakter pieniężny (np. zapłata długu) lub niepieniężny (np. wydanie rzeczy). Wierzycielem może być zarówno osoba fizyczna, jak i osoba prawna.
W postępowaniu upadłościowym wierzyciele mają kluczową rolę, ponieważ to ich roszczenia mają zostać zaspokojone z majątku dłużnika. Wierzyciele mają prawo do zgłoszenia swoich wierzytelności, uczestniczenia w zgromadzeniu wierzycieli, głosowania nad układem (jeżeli jest proponowany) oraz otrzymania częściowego lub całkowitego zaspokojenia swoich roszczeń w ramach podziału funduszy masy upadłości.
Jakie wierzytelności można zgłaszać w postępowaniu upadłościowym?
W postępowaniu upadłościowym można zgłaszać różnego rodzaju wierzytelności, zarówno pieniężne, jak i niepieniężne. Wierzytelność pieniężna to roszczenie o zapłatę określonej sumy pieniędzy, natomiast wierzytelność niepieniężna to roszczenie o spełnienie innego świadczenia niż zapłata pieniędzy (np. wydanie rzeczy, wykonanie usługi).
Można zgłaszać wierzytelności wymagalne, czyli takie, których termin płatności już upłynął, jak i wierzytelności niewymagalne, których termin płatności jeszcze nie nadszedł.
Można również zgłaszać wierzytelności zabezpieczone, czyli takie, które są zabezpieczone na określonym składniku majątku dłużnika (np. hipoteką, zastawem), oraz wierzytelności niezabezpieczone, które takiego zabezpieczenia nie posiadają.
Do najczęściej zgłaszanych wierzytelności w postępowaniu upadłościowym należą:
- niezapłacone faktury za dostarczone towary lub wykonane usługi;
- niespłacone kredyty i pożyczki;
- roszczenia z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umów;
- roszczenia odszkodowawcze;
- roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia;
- roszczenia z tytułu czynów niedozwolonych;
- roszczenia pracownicze (np. wynagrodzenie za pracę, odprawy);
- roszczenia alimentacyjne;
- roszczenia podatkowe i inne roszczenia publicznoprawne.
Ważne jest, aby wierzytelność była należycie udokumentowana, tzn. aby wierzyciel posiadał dowody potwierdzające jej istnienie i wysokość (np. umowy, faktury, rachunki czy wyroki sądowe).
Procedura zgłaszania wierzytelności
Zgłoszenie wierzytelności jest formalną czynnością, którą wierzyciel musi podjąć, aby móc uczestniczyć w postępowaniu upadłościowym i dochodzić zaspokojenia swoich roszczeń z majątku dłużnika.
Zgłoszenia wierzytelności dokonuje się syndykowi, który jest organem postępowania upadłościowego odpowiedzialnym za likwidację majątku dłużnika i zaspokojenie wierzycieli.
Od 1 grudnia 2021 r. zgłoszenia wierzytelności dokonuje się za pośrednictwem Krajowego Rejestru Zadłużonych (KRZ). KRZ to system teleinformatyczny, który służy do obsługi postępowań upadłościowych i restrukturyzacyjnych. Zgłoszenie wierzytelności w KRZ odbywa się poprzez wypełnienie formularza zgłoszenia wierzytelności, który jest dostępny w systemie. Podczas zgłoszenia należy podać:
- dane wierzyciela i dłużnika;
- wysokość wierzytelności;
- podstawę wierzytelności;
- oraz kategorię zaspokojenia wierzytelności.
Do formularza dobrze jest dołączyć dokumenty potwierdzające istnienie wierzytelności, np. umowy, faktury, rachunki czy wyroki sądowe.
Zgłoszenie wierzytelności musi zostać podpisane przez wierzyciela lub jego pełnomocnika. W przypadku zgłoszenia wierzytelności przez pełnomocnika, do zgłoszenia należy dołączyć pełnomocnictwo. Samo zgłoszenie wierzytelności jest wolne od opłat.
Kiedy można zgłosić wierzytelność?
Termin na zgłoszenie wierzytelności wynosi 30 dni od dnia obwieszczenia o ogłoszeniu upadłości w Krajowym Rejestrze Zadłużonych. Niedotrzymanie tego terminu może skutkować utratą możliwości dochodzenia zaspokojenia wierzytelności w postępowaniu upadłościowym, jednak do pewnego etapu postępowania możliwe jest zgłoszenie wierzytelności po tym terminie. Wówczas wierzyciel, który nie dotrzymał terminu, musi uiścić zryczałtowaną opłatę.
Syndyk weryfikuje zgłoszone wierzytelności
Po otrzymaniu zgłoszenia wierzytelności syndyk dokonuje jego weryfikacji. Jeżeli syndyk uzna, że wierzytelność jest zasadna, umieszcza ją na liście wierzytelności. Lista wierzytelności jest dokumentem, który zawiera spis wszystkich wierzytelności zgłoszonych w postępowaniu upadłościowym. Lista wierzytelności jest podstawą do podziału funduszy masy upadłości między wierzycieli.
Wierzyciel ma prawo wnieść sprzeciw co do umieszczenia wierzytelności na liście wierzytelności, jeżeli uważa, że wierzytelność została umieszczona na liście w nieprawidłowej wysokości lub że nie powinna w ogóle zostać umieszczona na liście. Sprzeciw wnosi się do sędziego-komisarza, który rozstrzyga spór co do zasadności i wysokości wierzytelności.
Zgłoszenie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym – o czym warto pamiętać?
Postępowanie upadłościowe jest skomplikowanym procesem prawnym, a prawidłowe zgłoszenie wierzytelności ma kluczowe znaczenie dla ochrony praw wierzycieli.
W związku z tym, w przypadku wątpliwości co do procedury zgłaszania wierzytelności lub trudności w jej przeprowadzeniu, warto skorzystać z pomocy doradcy restrukturyzacyjnego lub adwokata specjalizującego się w prawie upadłościowym. Profesjonalna pomoc prawna może znacząco zwiększyć szanse na skuteczne dochodzenie zaspokojenia wierzytelności w postępowaniu upadłościowym.
